WSTĘP. 1. O życiu i pismach Salustjusza.
Najstarsze dzieła historyczne rzymskie ukazały się po drugiej wojnie punickiej. Choć autorowie ich byli patrjo-tami, zasłużonymi w bojach z Hannibalem, pisali w obcym języku, mianowicie po grecku. Nie wyobrażano sobie, by można dzieła naukowej treści pisać w innym języku, file stary Kato (f 149), wielbiciel wszystkiego co szczerze rzymskie, a wróg nowinek zagranicznych, pokazał światu i rodakom, że i po łacinie można swe myśli nienajgorzej wyrażać. Dzieło jego historyczne p. t. Origines, wydane w ojczystym języku, wywarło wpływ tak silny, że greczyzna z dziejopi­sarstwa znikła, ustępując miejsca łacinie.
Owe dzieła historycznej treści obejmowały całokształt dziejów rzymskich od założenia Rzymu aż do czasów au­torowi współczesnych, a wypadki porządkowały szeregiem lat, Z początkiem każdego roku wymieniano urzędujących konsulów. Takie dzieła nazywano rocznikami, annales. Annales podawały tylko zdarzenia historyczne następujące po sobie, ale nie wyjaśniały ich przyczyn ani nie wskazywały na ich skutki. Trudno było na podstawie roczników zdać sobie sprawę z przebiegu jakiegoś większego zdarzenia dziejowego np. ważnej wojny. Nie występowały przed oczyma czytel­nika owe stosunki i wypadki, które złożyły się na wybuch wojny, nie roztaczał się obraz rozwijających się na długie lata zmagań wojennych, lecz szeregowały się jednym ciągiem suche notatki o wydaniu wojny, kilku bitwach, nowych wy­borach, różnych uchwałach senatu, zjawiskach atmosferycz­nych, nowych urzędach, nowych obrządkach religijnych, znowu o jakiejś walce i t. d. Wobec ogromu czasu, jaki autor musiał objąć w przedstawieniu kilku wieków, bo od
Spuek Katyliny. 1

              Tytuł: