WSTĘP
Zbiór dokumentów publikowanych w niniejszym wydawnictwie obejmuje lata 1878—1888. Jest to dziesięciolecie wyjątkowo ważne w dziejach rozwoju ruchu robotniczego i społeczeństwa w Królestwie Polskim. W okresie tym na­stępuje względnie szybki rozwój przemysłowy Warszawy, Łodzi i ich okolic oraz Zagłębia. Sprzyjały temu niektóre zmiany w polityce celnej Cesarstwa Kosyjskiego oraz rozwój sieci kolejowej, ułatwiający wywóz produkcji do Ro­sji oraz na rynki dalekowschodnie.
Przesunięcie się punktu ciężkości życia gospodarczego i umysłowego do miast wytworzyło zupełnie nowy układ sił politycznych w kraju. O ile daw­niej nad jego losami ciążył antagonizm między ziemiaństwem a chłopstwem pańszczyźnianym, to obecnie w związku z przemysłowym rozwojem Królestwa Polskiego główną rolę w życiu społeczno-politycznym zaczęły odgrywać wciąż wzrastające sprzeczności między właścicielami fabryk i innych warsztatów pracy a wyzyskiwanymi masami proletariackimi.
Wraz z rozbudową wielkich zakładów wytwórczych rozwijały się w szyb­kim tempie zastępy klasy robotniczej, przyspieszając proces koncentracji pro­letariatu. W bezpośredniej bliskości Warszawy, w Żyrardowie, pracowały peł­ną parą największe zakłady przemysłu lnianego i bawełnianego, tzw. Manu­faktura Żyrardowska, której załoga w omawianym okresie osiągnęła liczbę 7 000 — 8 000 robotników, załoga zaś wielkiej przędzalni wełny Briggsa i Pos-selta w Markach - około 1 000 robotników.
W samej Warszawie na pierwszy plan wysunęły się w tym czasie zakłady przemysłu metalowego, wśród których załoga fabryki Lilpopa, Raua i Loewen-steina osiągnęła liczbę około 1 400 robotników, Stalownia Warszawska — 1 200, Towarzystwo Koszyki-Walcownia — 600, Warsztaty Naprawcze Kolei War-szawsko-Wiedeńskiej — około 4 000 robotników.
Również Łódź i jej okolice przekształciły się w wielki ośrodek przemysłu włókienniczego. Wystarczy wymienić, że załoga zakładów Scheiblera osiąg­nęła w latach 1878—1888 liczbę około 7 000 robotników, Poznańskiego — 3 000, Geyera — przeszło 1 000, Kruschego i Endera w Pabianicach - około 1500. W szybkim tempie rozwijało się włókiennictwo w Zduńskiej Woli, Zgierzu, Ozorkowie i Tomaszowie.
Poważnym ośrodkiem przemysłu włókienniczego stał się również Biały­stok.





Tytuł: