![](http://static.allegrostatic.pl/site_images/1/0/blank.gif) |
|
Martina Schrettingera życie i dzieło
Zbigniew Żmigrodzki Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2004 80 stron Stan -bdb Spis treści Słowo wstępne.......................................................... 5 Vi ta..................................................................... 9 Pater Willibald OSB -zakonnik i bibliotekarz w Weissenohe (1[zasłonięte]790-18)......... 9 Praca w Bibliotece Królewskiej i Nadwornej w Monachium (1[zasłonięte]803-18)........... 13 Opus.................................................................... 18 Zajęcia porządkowe i organizacyjne w Monachium. Publikacje fachowe............ 18 Recenzje, dyskusje, polemiki.............................................. 24 Poglądy teoretyczne i metodyczne Martina Schrettingera........................ 33 Teoria biblioteki..................................................... 33 Wiedza o bibliotece............................................. 33 Zawód bibliotekarza............................................. 35 Urządzenie i utrzymanie biblioteki.................................. 36 Metodyka pracy bibliotecznej......................................... 40 Krytyka systematycznego ustawienia książek........................ 40 Krytyka katalogu systematycznego................................. 42 Katalog alfabetyczny i opis katalogowy............................. 43 Katalogi „specjalne"............................................. 45 Katalog przedmiotowy................................................... 48 Założenia katalogu................................................... 48 Metodyka i technika pracy nad katalogiem................................ 50 Znaczenie Martina Schrettingera dla rozwoju światowego bibliotekarstwa.. 53 Literatura................................................................ 57 Publikacje własne Martina Schrettingera...................................... 57 „Schrettingeriana" (spuścizna rękopiśmienna).................................. 58 Inne dokumenty źródłowe................................................. 59 Recenzje książek........................................................ 59 Opracowania dotyczące Schrettingera i kierunków jego działania.................. 59 Indeks osobowy.......................................................... 64 Spis ilustracji............................................................. 67 Aneks................................................................... 69 Zusammenfassung........................................................... 71 Summary.......................................... 72 Słowo wstępne Postaci Martina Schrettingera - zakonnika benedyktyńskiego, który po sekularyzacji zakonu i zamknięciu klasztoru w Weissenohe koło Norymbergi, gdzie był bibliotekarzem, podjął pracę w monachijskiej Bibliotece Nadwornej - należy przypisać nadzwyczaj ważną rolę w historii bibliotekarstwa. Co szczególnie istotne, nigdy w ciągu 150 lat od jego śmierci nie zapomniano o nim i o jego dokonaniach, a w ostatnim ćwierćwieczu, w dobie rozwijającej się automatyzacji i intensywnego tworzenia systemów rzeczowej charakterystyki dokumentów biblioteczno-informa-cyjnych, zainteresowanie pionierskimi pracami, jakie wykonał Schrettinger, wzrosło. Jest on przede wszystkim uważany za twórcę katalogu przedmiotowego i jego teorii, zmierzającej ku metodyce współczesnych języków informacyjno-wyszukiwawczych. Nie można zapominać, że to on wprowadził do coraz powszechniejszego użycia termin „bibliotekoznawstwo" - Bibliothek- Wissenschaft, w jego praktycznym i teoretycznym aspekcie, oznaczający pojęcie stosowanej „wiedzy o bibliotece". Opublikował też najpełniejszy nowożytny podręcznik bibliotekarstwa [5], a po latach jego rozwiniętą wersję [12]. Zerwał ponadto ze ścisłym związkiem ustawienia zbiorów bibliotecznych w bibliotece salowej od układu katalogu i vice versa. Zajął wreszcie - obok F.A. Eberta - czołowe miejsce wśród dziewiętnastowiecznych prekursorów pojęcia dostosowanej do wymogów czasu biblioteki użytkowej, głosząc przy tym postulat powinności wspierania jej przez władze i społeczeństwo w realizacji zadań naukowych oraz oświatowo-kulturalnych. Do jego twórczych inicjatyw w zakresie metodyki biblioteczno-bibliograficznej trzeba zaliczyć projekt objęcia opracowaniem dokumentów wydawniczo i pismienniezo nie-samoistnych, artykułów i fragmentów - sławną zasadę „potęgowania dokładności katalogu" [12, s. 127-132]. Za pierwsze zadanie bibliotekarza uznawał „możliwie najszybsze wyszukanie" w zbiorze potrzebnych materiałów, wiodące do „możliwie najsprawniejszego zaspokojenia wszystkich literackich potrzeb" [5, H. 1, s. 17]. Postulował odrębność zawodu bibliotekarskiego i konieczność specjalistycznego kształcenia bibliotekarzy, domagając się przyznania im prawa do niezależności i pełnej odpowiedzialności za przedmiot pracy. Pisał: „Powołuję się na bibliotekarza osobę która przy wysokim stopniu znajomości piśmiennictwa opanowała wiedzę o bibliotece pod względem teoretycznym i praktycznym, a która jednak nie powinna być uczonym w określonej dziedzinie lub literatem z profesji. Należy zapewnić mu niezbędne środki egzystencji i umacniać jego gorliwość w spełnianiu obowiązków przez pełne zaufanie do jego kompetencji; jedynie bibliotekarz może wiedzieć, co dla jego placówki jest niezbędne, pożyteczne i zbawienne." [5, H. 4, s. 196]. Tu trzeba dodać, że ówcześnie słowo „bibliotekarz" oznaczało osobę kierującąbiblio-teką; to określenie nie przysługiwało jej pracownikom. W rym sensie owe postulaty długo pozostawały nieurzeczywistnione, a i dzisiaj w odniesieniu do dużych bibliotek nieczęsto są brane pod uwagę. Jeszcze kilka dziesięcioleci później pracownik Biblioteki Królewskiej w Berlinie Wilhelm Erman określił działalność prof. Richarda Lepsiusa na stanowisku jej dyrektora jako „wieloletnią antygospodarkę dyletanta" (O. Lohmann: Wilhelm Erman und August Willmans. In; Bibliolhek uncl Buch in Geschichte und Gegenwart. Hrsg. von O. Weber. Miinchen 1976, s. 110). Obecność refleksji bibliotekoznawczej Schrettingera w dyskusji zawodowej bibliotekarzy kolejnych generacji - a zwłaszcza w dyskusji dotyczącej kontrowersji czy katalog systematyczny, czy przedmiotowy powinien stanowić w bibliotece naukowej główne narzędzie informacji - nie spowodowała jednak szerzej zakrojonych badań nad jego pracami, mogących zaowocować poświęconą mu monografią. Do poważniejszych opracowań w tym zakresie można zaliczyć pięć obszerniejszych artykułów bądź referatów: Adolfa Hilsenbecka, 1914 [69], Fernanda Remy, 1964 [90], Hansa Meiera, 1986 [84], Aloisa Schmida, 1999 [97] oraz piszącego te słowa [106]. Precyzyjną syntetyczną ocenę wkładu Schrettingera do współczesnego bibliotekoznawstwa zawdzięczamy Margit Bomhóft, autorce świetnej książki Biblio-thekswissenschaft in Deutschland - eine Bestandsaufnahme [49]. Najważniejszym czynnikiem, wzmagającym zainteresowanie osobą wybitnego monachijskiego bibliotekarza, było uznanie go za twórcę katalogu przedmiotowego i związanej z nim metody rzeczowej charakterystyki książek. Można wszak zadać pytanie: Czy ów sąd jest w pełni uzasadniony? W swoich Historycznych wiadomościach o katalogu przedmiotowym [83, s. 165-186] przedstawił wcześniejsze fazy tego katalogu Adam Łysakowski; w tym ujęciu zwraca szczególnie uwagę Prior index Adriena Bailleta [44], stanowiący pierwszą część opracowanego przez niego katalogu biblioteki K.F. Lamoignona w Paryżu. J. Ćwiekowa uważa właśnie Bailleta za twórcę przedmiotowej charakterystyki treści książek i pierwszej do niej instrukcji [53, s. 192-193]. Zasługą Schrettingera było jednak bezsprzecznie sformułowanie zasad opracowania katalogowego we wszystkich jego stadiach, a przede wszystkim zrealizowanie konkretnego katalogu, dające o nim należyte wyobrażenie, poparte materialną formą. W przeszłości można również znaleźć wiele przykładów podejścia przedmiotowego w różnych spisach, indeksach i układach bibliografii, co nie zmienia faktu, że ani ich autorzy, ani Baillet nie mogą się ze Schrettinge-rem równać. W niniejszej pracy, której celem jest głębsze zapoznanie polskiego środowiska bibliotekarskiego z dokonaniami Martina Schrettingera na wszystkich polach jego poznawczych zainteresowań, przedstawiono zarys biografii, jak i osiągnięcia tego czołowego niemieckiego bibliotekarza XIX wieku, związanego wyraźnie z Bawarią, za której wiernego syna przez całe życie się uważał. Treść ujęto w dwóch częściach: pierwsza z nich obejmuje dwa okresy życia i działalności: w Weissenohe i w Monachium. Druga charakteryzuje kolejno: prace w monachijskiej Bibliotece Królewskiej i Nadwornej oraz główne publikacje fachowe; dyskusje i polemiki wokół publikacji; poglądy teoretyczne i metodyczne Schrettingera dotyczące wiedzy o bibliotece (bibliotekoznawstwa), zawodu bibliotekarza, urządzenia i utrzymania biblioteki, krytyki systematycznego ustawienia książek i katalogu systematycznego, rodzajów katalogów bibliotecznych, opisu katalogowego; założenia katalogu przedmiotowego i zasad jego opracowania. W podsumowaniu podjęto próbę określenia roli monachijskiego bibliotekarza w rozwoju światowego bibliotekarstwa. W załączonej literaturze wykazano pełny dorobek piśmienniczy Schrettingera, uwzględniając zarówno publikacje, jak i spuściznę rękopiśmienną; zarejestrowano także wszelkie opracowania poświęcone Schrettingerowi, pominięto jedynie drobne wzmianki w niektórych wydawnictwach o charakterze ogólnym. Materiał ilustracyjny stanowią: jedyna zachowana podobizna Schrettingera z czasu jego pobytu w klasztorze; reprodukcja fragmentu mapy okolic Norymbergi; rycina przedstawiająca budynek Biblioteki Nadwornej w Monachium; reprodukcje stron tytułowych obydwóch głównych książek; reprodukcja spisu pozycji wchodzących w skład zespołu spuścizny rękopiśmiennej, przechowywanej w Bawarskiej Bibliotece Państwowej pod nazwą „Schrettingeriana" [ 18-32]. Załączniki stanowią dalszy materiał poglądowy, uzupełniający treść pracy. Niestety, w czasie II wojny światowej uległy zniszczeniu niektóre cenne materiały źródłowe: akta personalne Schrettingera jako królewskiego urzędnika, znajdujące się w Bawarskim Archiwum Państwowym, oraz większość dokumentów dotyczących stanu duchownego, w archiwum Archidiecezji Monachijskiej. Zachowały się natomiast dokumenty osobowe z okresu zatrudnienia w Bibliotece Nadwornej, a także wspomniana spuścizna, przekazana na podstawie zapisu testa-mentalnego w 1852 roku. Ponadto Biblioteka przechowuje katalogi opracowane przez Schrettingera: katalog księgozbioru ministra Maximiliana hr. von Montgelasa oraz Realkatalog (sygn. Cbmcat. 634,637,638). Drobniejsze materiały znajdują się w posiadaniu Archiwum Państwowego w Ambergu. ![Darmowy Hosting na Zdjęcia Fotki i Obrazki](http://images46.fotosik.pl/1049/5751d1e046<span class=hidden_cl>[zasłonięte]</span>892.jpg) ![Darmowy Hosting na Zdjęcia Fotki i Obrazki](http://images40.fotosik.pl/1082/0e96eb275798e00c.jpg) ![Darmowy Hosting na Zdjęcia Fotki i Obrazki](http://images39.fotosik.pl/1058/5a9b213f5d36476c.jpg) ![Darmowy Hosting na Zdjęcia Fotki i Obrazki](http://images41.fotosik.pl/1058/b8ce98901d2ff0c4.jpg) ![Darmowy Hosting na Zdjęcia Fotki i Obrazki](http://images49.fotosik.pl/1065/aa8b<span class=hidden_cl>[zasłonięte]</span>45255b70f8.jpg) ![Darmowy Hosting na Zdjęcia Fotki i Obrazki](http://images35.fotosik.pl/904/0099fac122b88950.jpg) ![Darmowy Hosting na Zdjęcia Fotki i Obrazki](http://images39.fotosik.pl/1058/2eeb42a29fbc2c66.jpg)
|
|
|
|
|
![](http://static.allegrostatic.pl/site_images/1/0/blank.gif) |