• Książka ta powstała z zaintrygowania pewnym problemem, który w pierwotnym zamyśle miał zostać zasygnalizowany w przypisie bądź w marginalnej uwadze we wstępie do filozoficznie bardziej „ambitnego" projektu, jakim miała być porównawcza analiza etyki dyskursu i Kaniowskiej filozofii moralnej. Celem tej analizy miało być sprawdzenie prawomocności zgłaszanego przez Karla-Otto Apla i Jurgena Habermasa (oraz zwolenników i kontynuatorów ich wizji etyki) roszczenia do Kantowskiego dziedzictwa w zakresie filozofii moralnej. W centrum uwagi miała stanąć kwestia powinowactw i różnic pomiędzy podejściem trąnscendentalno--pragmatycznym Apla i Habermasa a transcendentali-zmem Kantowskim; przy tej okazji nie można byłoby pominąć zasadniczego pytania: Czy Kaniowski projekt etylu rzeczywiście zbudowany jest na transcendentali-stycznych podstawach, czy też może transcendentalizm Kantowski ogranicza się do obszaru rozumu teoretycznego. Kulminacyjnym momentem miała być analiza porównawcza dwu postaci zasady uniwersalizacji: Kantowskiego imperatywu kategorycznego i zasady dyskursu. Zagadnieniem dominującym całego tego przedsięwzięcia, nadającym mu określony charakter, byłaby wówczas — przewodzącą wielu współczesnym dyskusjom teorio-etycznym, zwłaszcza w myśli niemieckiej

- kwestia uzasadnienia (Begrilndung czy też Letzt-begrilndung), a wiec pytanie o podstawy powinności. (...)

• „Podstawową właściwością uczynku supererogacyjne-go, co do której istnieje daleko idąca zgoda pomiędzy współczesnymi obrońcami pojęcia supererogacji — choć nie zawsze cecha ta wymieniana jest explicite — polega na tym, iż jest to uczynek przysparzający drugiej osobie pewnego dobra lub też chroniący (jedną bądź wiele osób) przed doznaniem zla lub pomniejszający zlo już doznane; krótko mówiąc, uczynek supererogacyjny to uczynek pociągający za sobą pozytywne skutki dla innych, związane zaś z danym uczynkiem ewentualne negatywne skutki (krzywdy bądź ryzyko) mogą spadać na sam podmiot podejmujący się tego czynu, nie zaś na osoby trzecie. Dla uczynku supereroga-cyjnego charakterystyczna jest zatem asymetria pomiędzy podmiotem moralnego działania a drugim, jako że postępowanie czy uczynek podmiotu nic jesL dyktowany przez zasadę, która z zewnątrz nakładałaby na drugiego zobowiązanie do takiego samego uczynku czy postępowania względem pierwszego podmiotu. Drugą właściwością uczynku supererogacyjnego kolejna asymetria; pomiędzy spełnieniem uczynku i jego zaniechaniem: spełnienie godne jest pochwał i stanowi zasługę, niespełnienie nie uzasadnia zaś i nie pociąga za sobą konieczności napiętnowania czy udzielenia nagany." (s. 386-387)

Supererogacja. Zagubiony wymiar etyki
Tropem zapomnianych czynów chwalebnych — 3

I. Teologiczno-moralne źródła supererogacji 19

1. Geneza pojęcia 19
2. Św. Tomasz z Akwinu 38
3. Reakcja protestancka: Luter, Kalwin 55
4. Supererogacja w dzisiejszej teologii moralnej 67

II. Kontrowersje wokół supererogacji w etyce
świeckiej: przebieg dyskusji i wstępne wnioski 86

1. Od klasyfikacji działań
do refleksji nad pojęciem moralności 86
2. Przeciwnicy i obrońcy supererogacji 95
Typowe sposoby kwestionowania 95;
Strategia obrońców 110
3. Chwalebność jako kategoria
oceniania działali moralnych 143
Osobliwości typowego sposobu obrony supererogacji 147;
Dualistyczne wyobrażenie świata i podmiotu 151; Problem supererogacji w systematycznym układzie odniesień 154;
Wstępne wnioski 174

III. Utylitaryzm a supererogacja 177

1. Utylitaryzm i etyka Kantowska.
Ich obiegowe rozumienie 177
2. Wielość utylitaryzmów 185
3. Utylilaryzin negujący supererogację 188
Utylitaryzm otwarty na supercrogację:
John Stuart Mill i Henry Sidgwick 200
5. Próba wpisania koncepcji supererogacji
w utylitaryzm reguł 214
6. Richard M. Hare o supererogacji 228

IV. Kantowska filozofia moralna
a problem supererogacji 237

1. Systematyzacja stanowisk 237
2. Miejsce i znaczenie Metaphysik der Siiten
w Kaniowskiej filozofii moralnej 242
3. Komentarze i wyjaśnienia 268
Dwuczłonowa klasyfikacja działań 269;
Trój członowa klasyfikacja działań 275:
Obowiązki zupełne i niezupełne 279
4. Poszukiwanie miejsca dla supererogacji
w etyce Kanta 291

Paul D. Eiscnberg 291; Thomas E. Hlll 320

5. Antysupererogacjonistyczne ujęcia etyki Kanta .. 350
Marcia Baron 350;
Wolfgang Kersting 357;
Dualność
Kantowskiego deontologizmu 377

V. Zakończenie. Kilka uwag o supererogacji
i powinności ontologicznej 386

1. Heterogeniczność rozumu praktycznego 386
2. Powinność zautonomizowana 4-O0
3. Dlaczego etyka dyskursu? 414 j
Dodatek. Kontrowersje wokół deontologizmu 425
Dodatkowa literatura 439
Indeks osób 443
Indeks pojęć 448
Nota biograficzna 461
Publikacje Andrzeja M. Kaniowskiego 462
Inhaltsverzeichnis 465