Wielka Encyklopedia Geografii Świata
Cywilizacje i Kultury V - XX Wieku
Wydawnictwo Kurpisz
Rok wydania: 1998
360 stron
Waga: ok. 1,8 kg |
|
OD AUTORA
Przystępując do napisania książki ukazującej cywilizacje i kultury świata w rozwoju historycznym, chciałoby się opisać je równorzędnie, bez wyróżniania jakiegoś organizującego punktu widzenia, nie jest to jednak możliwe. Inaczej będzie przedstawiała się taka historia pisana z perspektywy któregokolwiek miejsca w Afryce czy Azji, a inaczej z punktu widzenia Europejczyka.
Publikacja ta prezentuje cywilizacje i kultury z perspektywy europejskiej. W początkach XX w. ponad 3/5 świata znajdowało się pod wpływem Europy, a europejskie pojęcie nowoczesności stało się modelem, do którego w jakiś sposób dążyło się i dąży.
Nie jest to jednak europocentryzm (słusznie zresztą krytykowany) zakładający wyższość europejskiej kultury i cywilizacji. Strategię narracyjną stanowi przedstawienie różnych kręgów cywilizacyjnych bez tak ciążącej historykom koncepcji stadiów rozwojowych („wyższych" i „niższych"), czyli traktowanie ich równorzędnie z punktu widzenia historycznego, bez ewolucjonizmu.
Wprowadziłem pojęcie europejskiej i pozaeuropejskich przestrzeni cywilizacyjno-kulturowych, aby uwidocznić nie tylko ich główne cechy, lecz także wzajemne powiązania i współzależności. W trakcie pisania nie mogłem posłużyć się żadnym wzorcem, bowiem istniejące opracowania historii świata są zwykle nastawione na ukazywanie tylko pewnych aspektów. Zależało mi na tym, by uzyskać obraz zarazem dynamiczny, uwzględniający zmiany, oraz strukturalny, wskazujący na powiązania tak w obrębie przestrzeni cywilizacyjnych, jak i między nimi. Ze względu na chronologię zmian zastosowałem tradycyjną periodyzację wyróżniającą epoki: średniowiecze, czasy nowożytne (podzielone na okres odrodzenia, wiek XVII oraz oświecenie), a następnie czasy nowsze i najnowsze, obejmujące XIX i XX w.
Charakter tych epok i okresów jest przekonująco uchwycony w dotychczasowych badaniach dotyczących Europy. Podział taki nie zawsze może być zastosowany do pozaeuropejskich przestrzeni cywilizacyjnych, dlatego starałem się zwrócić uwagę na rozbieżności. Pisanie historii świata z perspektywy Europy ze względu na jej ekspansję i narzucanie wzorca cywilizacyjnego takie podejście usprawiedliwia. Inaczej należałoby rozbić narrację na dużą liczbę oddzielnie potraktowanych części.
W średniowieczu myśl chrześcijańska, która zdominowała Europę, wyparła się dziedzictwa starożytności i dopiero reakcja humanizmu końca tego okresu i odrodzenia przywróciła jej miejsce w dorobku ludzkości. Umożliwiło to rewolucję naukową XVII w. oraz w konsekwencji wybitne osiągnięcia tak w dziedzinie myśli, jak i techniki czasów oświecenia. Rewolucja przemysłowa zmieniła w XIX w. świat. Dążenie narodów do usamodzielnienia się zakłóciło jednak ten harmonijny obraz. W tych warunkach zrodził się nacjonalizm i socjalizm, a ich żywiołowy rozwój doprowadził do dwóch wojen światowych i dyktatur - nazistowskiej i komunistycznej. Wiek XX też pozostawia następnym stuleciom problemy grożące wybuchem - różnice między krajami biednymi i bogatymi, bezrobocie, fundamentalizmy.
Poznań, kwiecień 1998 roku
Jerzy Topolski |
|
|
