Datowanie radiowęglowe autorzy: Adam Walanus, Tomasz Goslar Wydawnictwo AGH, Kraków 2009 stron: 147 oprawa: miękka format: B5 ISBN:[zasłonięte]978-8364-257-6 Metoda 14C datowania bezwzględnego wykorzystywana jest w wielu dziedzinach nauki zajmujących się przeszłością - odległą z punktu widzenia historyka, a bliską dla geologa. Rozległość perspektyw badawczych od humanistycznej archeologii do dość ścisłych metod używanych w geologii, poprzez paleogeografię i paleobotanikę - nie ułatwia zadania przedstawienia zasad działania fizycznej metody pomiaru wieku. Metody niełatwej, gdyż „wyśrubowanej” do maksimum osiągalnej dokładności, co wymaga stosowania niebanalnych metod, jak kalibracja i niestandardowa statystyczna interpretacja wyniku pomiaru. Zagadnienia te tłumaczone są tu od podstaw, na ile się da przy zachowaniu rozsądnej objętości tekstu. Podręcznik ma wyraźny aspekt praktyczny, jeden z autorów jest praktykiem datowania, drugi praktykiem dydaktyki metod ścisłych dla przyrodników. Dość dogłębnie wyjaśniane są aspekty metodyczne związane z probabilistyczną interpretacją dat. Są to jednak ogólne zagadnienia metody naukowej i w niniejszym podręczniku poświęcono im więcej miejsca niż fizycznym problemom pomiarowym. W literaturze archeologicznej spotyka się na przykład bardzo zaawansowane wnioskowania bayesowskie, trudno więc, by w tego typu publikacji jak poniższa, o tym nie wspomnieć. Z drugiej strony przyrodnicy standardowo posługują się metodami statystycznymi. Nie oznacza to jednak, że założono, iż Czytelnik wiedzą taką dysponuje. Forma podręcznika podporządkowana jest celowi maksymalnej użyteczności zarówno dla Czytelnika zaawansowanego, jak i dla początkującego. Dlatego zagadnienia szczegółowo omawiane są dogłębniej w zamieszczonym na końcu książki uzupełnieniu. Mniejszą czcionką podane są dalej idące wyjaśnienia, które można pominąć bez utraty ciągłości treści. Liczne ilustracje opatrzone obszernymi podpisami powinny ułatwić „wyrywkowe” czytanie, które chyba jest coraz częstszym sposobem pozyskiwania wiedzy - godząc się z takim podejściem, zrezygnowano z numerowania rozdziałów. W stosunku do poprzedniej publikacji autorów (Walanus, Goslar 2004), poniższy podręcznik zawiera uaktualnioną krzywą kalibracyjną, co powinno mu zapewnić względnie długą ważność, nawet w ścisłym sensie liczbowym. Liczne są też uzupełnienia i korekty, za których dużą część autorzy winni są podziękowania recenzentom w osobach profesorów Kazimierza Różańskiego, Stanisława Hałasa i Heleny Hercman.
SPIS TREŚCI: Wstęp 7 Zasada metody 14C 9 Obiekty podlegające analizie metodą 14C 9 Zakres czasowy objęty przez metodę 14C 11 Konwencje podawania wyników datowania 12 Terminologia: „datowanie" czy „pomiar wieku"? 13 Podstawy metody 15 Prosty, praktyczny model procesów leżących u podstaw metody 14C 15 Prawo rozpadu 17 Pochodzenie 14C 19 Szybkość produkcji 14C a stężenie 14C 20 Inne izotopy kosmogeniczne 21 Techniki pomiaru stężenia 14C 21 Technika AMS, akceleratorowa 23 Technika liczników proporcjonalnych, GPC 25 Technika scyntylacyjna, LSC 25 Niepewność pomiarowa 25 Przykład przedziału niepewności 26 Normalny rozkład prawdopodobieństwa (rozkład Gaussa) 26 Odchylenie standardowe 27 Prawdopodobieństwo 28 Probabilistyczna interpretacja konwencjonalnego wyniku pomiaru 29 Porównywanie dwóch wyników pomiaru wieku 30 Niepewność niepewności 31 Wiek „nieskończony" 33 Kalibracja metody 14C 35 Pojecie kalibracji 35 Dendrochronologia i inne niezależne „zegary" przyrodnicze 36 Idea kalibracji metody radiowęglowej 38 Kalibracja z uwzględnieniem niepewności pomiarowej 39 Interpretacja kalibrowanego wyniku pomiaru 14C 41 Czy wynikiem datowania 14C mogłaby być jedna liczba? 46 Twierdzenie Bayesa 47 Prawdopodobieństwo subiektywne 49 Plateau krzywej kalibracyjnej 50 Zdolność rozdzielcza metody radiowęglowej 53 Metoda wiggle matching 55 Kalibracja do końca, czyli do 50 tysięcy lat 59 Ograniczenia geograficzne krzywej kalibracyjnej 60 Przykłady datowań 63 Renifer z Mazur 63 Jeszcze trochę o kościach 63 Seria dat: argument w ocenie reprezentatywności próbek 65 O efekcie bombowym w kalibracji dat 14C i o modelach wiek-głębokość 67 Masa dat 69 Rozkład przestrzenny dat 70 Data a datowanie - wiek próbki a wiek obiektu archeologicznego 71 Kontekst archeologiczny 72 Trzy źródła rozciągłości w czasie 73 Uwzględnianie dodatkowej informacji 73 Ograniczenie wieku od dołu (terminus ante quem) 74 Określanie granic fazy na podstawie wieku sekwencji obiektów 75 Łączny wynik wielu pomiarów (neolityczne stanowisko w Osłonkach) 76 Seria podobnych wyników (stanowisko górnopaleolityczne) 78 Autentyczność Całunu Turyńskiego 80 Przygotowanie próbek do pomiaru 81 Czy wystarcza jedna próbka? 83 Pobieranie próbek 84 Materiały nadające się do pomiaru 85 Drewno, węgle drzewne, nasiona i inne roślinne szczątki makroskopowe 85 Torfy, osady jeziorne, gleby kopalne 86 Kości 87 Muszle 88 Wielkość obiektów do pomiaru (masa próbek) 88 Wstępna preparatyka próbek w laboratorium radiowęglowym 90 Węgiel drzewny 90 Drewno 90 Kości 91 Muszle i inne węglany 92 Uzupełnienia 93 Krzywa kalibracyjna 93 Tabela 93 Krzywa kalibracyjna 116 Dokładność krzywej kalibracyjnej 119 Porównanie krzywej kalibracyjnej IntCal04 z IntCal98 120 Formularz opisu próbki 124 Korekcja wieku ze względu na frakcjonowanie izotopowe 126 Efekt rezerwuarowy (twardej wody) 127 Obieg węgla w przyrodzie 129 Efekt Suessa (efekt przemysłowy) 129 Historia metody 14C 129 Rozwój techniki pomiarowej 130 Dostrzeżenie konieczności kalibracji metody 131 Czasopisma i konferencje radiowęglowe 131 Międzylaboratoryjna kontrola pomiarów 131 Laboratoria radiowęglowe 133 Poznań 133 Gliwice 133 Inne laboratoria polskie 134 Laboratoria niemieckie (wybrane) 135 Inne laboratoria europejskie (wybrane) 135 Laboratoria w USA (wybrane) 135 Słownik symboli laboratoriów 135 Indeks haseł 139 Literatura 143
|