Punktem wyjścia nie był problem, czy też dwa problemy sygnalizowane w tytule — były dzieła — malarstwa, rzeźby, a w mniejszym stopniu architektury czasów Jana III w środowisku warszawskim. Z rozważań nad dziełami, zwłaszcza obydwóch sztuk przedstawieniowych wynikają dwa spostrzeżenia. Pierwsze — o istnieniu dużej ilości zapożyczeń z antyku w sztuce Warszawy i okolic; drugie - o specjalnym znamieniu klasycy żującej formy, którym nacechowane są te dzieła. To pierwsze jest zjawiskiem ogólnokulturalnym i implikuje drugie — ściśle formalne. Oba najczęściej łączą się ze sobą. W rezultacie powstał dość jednolity prąd, który zadecydował o obliczu sztuk plastycznych. On właśnie jest jedną z głównych przyczyn, że różnice artystyczne między prowadzącym środowiskiem warszawskim a resztą Rzeczypospolitej są tak wyraźne. Swoistą odrębność środowiska warszawskiego dostrzegano dotąd jedynie w odniesieniu do architektury i kładziono ją na karb wpływu wielkiej indywidualności, jaką był Tylman. Tymczasem rzeczony warszawski prąd wydaje nam się zjawiskiem o zasięgu znacznie szerszym, mającym swe odbicie we wszystkich dziedzinach sztuki, szerszym niż oddziaływanie pojedynczej indywidualności, a genezą swą sięga ogólnokulturalnego podłoża warszawskiego środowiska.
Wyjaśnienie istoty i genezy omawianego prądu, czemu w zasadzie poświęcona jest niniejsza praca, wydaje się możliwe tylko przy pomocy rozważań nad malarstwem i rzeźbą, dlatego też pomijamy sprawy architektury.
Układ pracy, odbiegający od zazwyczaj przyjętego w pracach - z~ tetycznych, został narzucony przez materiał i stan badań. Na is - :-tendencji klasycyzujących w sztukach plastycznych czasów Sohr i
zwrócił uwagę Juliusz Starzyński, notując ogólnie to zjawisko na przykładzie poszczególnych zabytków (np. płaskorzeźb w Łazienkach^ lub artystów (np. Siemiginowskiego). Poza tym na temat antykizaeji i Ida-sycyzacji w czasach Jana III nie zabierano głosu. Tak skromny stan badań pociągnął za sobą konieczność obszernego wyjaśnienia w pierwszym rozdziale zakresu używanych terminów i ich wzajemnej korelacji oraz dokładnego zakresu pracy.
