Przedmowa
Przed dwunastu laty zainteresowałem się żywo filozofią sztuki André Mal­raux — ulubionego pisarza moich lat młodzieńczych. Przeczytałem go wówczas z mieszanymi uczuciami i myślami. Nie miałem wątpliwości, że Augustyńskie quaestio mihi factus sum jest problemem, przez który każdy musi przejść. Nato­miast sposobi w jaki Malraux podjął ten problem, i odpowiedzi, które da­wał, wydały mi się najzupełniej fałszywe i politycznie jednoznaczne. Przestu­diowałem wtedy dokładnie Ideologię niemiecką K. Marksa i F. Engelsa i ude­rzyło mnie, że w odmiennych warunkach historycznych i w granicach innej struktury myślowej powtarzają się w koncepcji Malraux niektóre fundamen­talne tezy Bauera i Stimerà. Na tle moich ówczesnych zainteresowań teorią i historią sztuk plastycznych dwa te podstawowe bodźce zrodziły esej, z którego w obecnej książce zachowałem bez jakichkolwiek zmian i uzupełnień jedynie parę fragmentów referujących estetyczne poglądy Malraux. Malraux ogłosił w ostatnich latach wielotomowe prace, które musiałem oczywiście uwzględnić; doktryna jego nie uległa jednak zmianie. Nie wycofałem się z tezy, że koncepcję Malraux można odczytać z marksistowskiego punktu widzenia w świetle pole­miki Marksa i Engelsa ze „świętą rodziną". Jeśli zaniechałem jednak wprowa­dzenia większych partii owego eseju pisanego w r. 1953 do książki skoncentro­wanej w zasadzie na tej samej problematyce> to racje po temu były następujące: Esej sprzed lat dwunastu pisałem w kontekście takich dyskusji estetycznych, które nie sprzyjały spokojnemu rozważeniu walorów i braków dzieła Malraux. Ponadto po tylu latach — nawet gdyby między r. 1953 a r. 1965 nie zaszły burzliwe wypadki historyczne — patrzy się na własną dawną pracę z dystansem i zdziwieniem, tak jakby ją pisał ktoś obcy. Jeśli jest w tym oczywista niekon­sekwencja tych lub owych poglądów, to niekonsekwencję tę należy wszakże uznać za przypadek korzystny. Dodam jeszcze, że z mego punktu widzenia — mimo całkowicie odmiennych rozważań o tych samych szczegółowych kwe­stiach — obie te próby łączy w sposób konsekwentny to samo stanowisko meto­dologiczne. Tym razem chciałem lepiej i głębiej niż w latach 1953—4 zuyłożyć marksistowski pogląd na te zagadnienia, które w dziełach swych poruszył André Malraux. Czy wycofując się z dawnych omyłek, nie popełniłem nowych, być może jeszcze gorszych, ocenią krytyczni czytelnicy.

Tytuł: