Żelazo jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych pierwiastków na Ziemi, a także jednym z najdokładniej poznanych mikroelementów, wchodzących w skład organizmu człowieka. Dlaczego jest niezbędne do życia i jakie są jego zadania?
Wraz z pokarmem organizm otrzymuje żelazo w dwóch formach:
- hemowej, pochodzącej z produktów zwierzęcych
- niehemowej, zawartej w produktach roślinnych
Przyswajalność żelaza przez organizm zależy od innych makro- i mikroelementów, dostarczanych wraz z nim w posiłku. Oznacza to, że prawidłowo zestawiona dieta jest najważniejsza przy planowaniu dostarczenia organizmowi odpowiedniej ilości tego pierwiastka.
Jak to działa?
Żelazo występuje w białkach:
- hemoglobinie
- cytochromach
- mioglobinie
Zadaniem hemoglobiny, wchodzącej w skład czerwonych ciałek krwi, jest pobieranie tlenu do krwi z płuc i transport do tkanek organizmu. Mioglobina odpowiedzialna jest za magazynowanie tlenu w mięśniach poprzecznie prążkowanych, a więc tych, których praca zależy od woli człowieka. Natomiast cytochromy – najogólniej ujmując – wspomagają proces wytwarzania energii komórkowej (oddychania komórkowego).
Skutki niedoboru
Szczególnie niebezpieczny jest niedobór żelaza dla kobiet ciężarnych i karmiących. Wpływa on bezpośrednio na niekorzystny przebieg ciąży, może skutkować poronieniem lub przedwczesnym porodem. Przy niedoborze żelaza zwiększa się także umieralność okołoporodowa noworodków, ich waga urodzeniowa jest mniejsza, oraz zwiększa się ich podatność na infekcje.
Anemia
Niedostateczna podaż żelaza jest jedną z głównych przyczyn niedokrwistości (anemii). Występuje ona:
- u niemowląt na skutek małych zapasów tego ważnego pierwiastka w życiu płodowym
- u wcześniaków
- u dzieci karmionych sztucznie
U osób dorosłych, najczęściej pojawia się u kobiet, które mają długotrwałe i obfite miesiączki. U pań po menopauzie oraz u panów anemia może być rezultatem krwawień wewnętrznych na tle choroby wrzodowej lub zmian nowotworowych. Skutki nieleczonej anemii mogą być dramatyczne – od zaniku odporności organizmu do niewydolności krążenia włącznie.
Żelazo jest katalizatorem w procesie metabolizmu dopaminy, związku, który odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie narządu ruchu, napięcie mięśni, procesy emocjonalne oraz poznawcze. Niedobór żelaza osłabia koncentrację i zdolność uczenia się
